İnmemiş Testis Tedavisi (Kriptorkidizm): Belirtiler, Tanı, Orşiopeksi ve Takip

Kısa özet: İnmemiş testis; testisin doğumdan sonra torbaya (skrotuma) inmemiş olmasıdır. Tedavide altın standart orşiopeksi (testisin torbaya sabitlenmesi) olup ideal zaman 6–12 ay, en geç 18 aydır. Erken cerrahi; doğurganlık potansiyelini korur, ilerideki kanser ve torsiyon risklerini azaltır ve muayene/takibi kolaylaştırır.

İnmemiş testis nedir?

• Palpe edilebilen (elle hissedilen) inmemiş testis: Kasık kanalında ya da torba girişinde durur, torbaya indirilemez.

• Palpe edilemeyen (non-palpabl) testis: Kasık kanalının üstünde/karın içinde olabilir veya yokluk (anorki) söz konusudur.

• Ektopik testis: Normal yol dışında (uyluk kökü, perine vb.) yerleşim.

• Retraktil (kaçak) testis: Refleksle geçici olarak yukarı kaçar; muayenede kolayca torbaya indirilir ve cerrahi gerektirmez, düzenli izlem yeterlidir.

Neden önemlidir?

• Doğurganlık: Yüksek ısı ortamı, testis gelişimini olumsuz etkiler. Erken orşiopeksi, ilerideki sperm üretimini korumaya yardımcı olur.

• Kanser riski: Yaşam boyu göreceli risk artışı vardır; erken cerrahi riskin bir kısmını azaltır ve erken tanı için testis muayenesini kolaylaştırır.

• Torsiyon/Travma/Herniler: İndirilmemiş testis dönme (torsiyon) ve kasık fıtığıyla ilişkili olabilir.

Belirtiler ve ne zaman başvurmalı?

Genellikle ebeveyn testis torbasında asimetrik boşluk fark eder.

• Doğumdan sonra ilk 6 ayda kendiliğinden iniş olabilir.

• 6–12 ay arasında testis hâlâ inmemişse üroloji/çocuk cerrahisi değerlendirmesi gerekir.

Tanı: En çok muayene belirleyicidir

• Fizik muayene: Sıcak oda ve rahat çocuk koşullarında yapılır; çoğu vakada tanı koydurucudur.

• Görüntüleme: Palpabl testiste USG şart değildir. Non-palpabl testiste en güvenilir yöntem tanısal laparoskopidir (gerekirse aynı seansta tedavi).

• Özel durumlar: Her iki testis de yok gibi hissediliyorsa veya ambigus genitalya varsa, DSD (cinsiyet gelişim bozukluğu) açısından endokrinoloji değerlendirmesi (karyotip, AMH, hCG uyarı testi vb.) yapılır.

Tedavi: Altın standart orşiopeksi

Zamanlama

• İdeal: 6–12 ay, en geç 18 ay.

• Daha geç yaşlarda da orşiopeksi yapılabilir; fayda azalabilir ancak torsiyon/ travma riskini azaltır ve muayeneyi kolaylaştırır.

Yöntemler

• Açık orşiopeksi (kasık kesisi): Palpe edilebilen testiste sık tercih. Eşlik eden kasık fıtığı varsa aynı seansta onarılır.

• Laparoskopik orşiopeksi: Karın içi yüksek testiste görüntü ve erişim avantajı sağlar.

• Fowler–Stephens (tek/iki aşamalı): Damarların kısa olduğu yüksek intraabdominal testiste kullanılır.

• Atrofik/işlevsiz testis: Ergen/erişkinde orşiektomi (alınması) düşünülebilir; karşı testis sağlıklıysa hormon ve fertilite genellikle etkilenmez.

Hormonal tedavi (hCG/GnRH)

• Rutin önerilmez. Başarı oranı düşüktür ve nüks/yan etki (erken puberte bulguları vb.) riski nedeniyle ilk seçenek değildir. Bazı seçilmiş vakalarda hekim kararıyla denenebilir.

Ameliyat ve iyileşme süreci

• Anestezi: Çocuklarda genel anestezi.

• Süre ve yatış: Genellikle günübirlik veya 1 gece.

• Bakım: İlk 48 saatte soğuk uygulama, ağrı kesici, yara yerinin kuru tutulması.

• Aktivite: 1–2 hafta ağır spordan kaçınma; kreş/okula dönüş hekim önerisine göre kısa sürede olur.

• Kontroller: Yara iyileşmesi ve testis hacmi düzenli izlenir.

Ergen ve erişkinlerde inmemiş testis

• Geç fark edilen veya yukarıya yükselen (ascending) testiste orşiopeksi yine düşünülebilir.

• Uzun süre karında kalan küçük/atrofik testiste orşiektomi ve karşı testisin izlenmesi; ergenlikte kendi kendine testis muayenesi eğitimi önerilir.

SSS – Sık Sorulan Sorular

Kendiliğinden iner mi?
İlk 6 ayda inebilir; 12. ayı geçtiyse çoğunlukla cerrahi gerekir.

Retraktil testis ameliyat ister mi?
Genellikle hayır. Torbaya rahatça indirilebilen retraktil testis izlenir; ergenlikte çoğu düzelir.

Ameliyat doğurganlığı nasıl etkiler?
Erken orşiopeksi, ilerideki sperm üretimi ve testis gelişimi açısından koruyucudur; ne kadar erken, o kadar iyi.

Kanser riski tamamen biter mi?
Hayır, tamamen sıfırlanmaz; ancak erken cerrahiyle azalır ve erken tanı için muayene kolaylaşır.